|
In de westerse cultuur is er geen vanzelfsprekende relatie meer tussen leven en religie; kerken zijn niet zoals vroeger de spil van het sociale leven. De sfeer en de taal van de kerken lijken niet meer aan te sluiten op de golflengte van mensen in de moderne tijd; mensen die mondig zijn, en bewust hun eigen keuzes maken.
Oude christelijke tradities met dogma’s die inspeelden op angst voor de dood, het kwaad, de hel, op schuldgevoelens over de eigen tekortkomingen, bleken zich niet te kunnen handhaven. Mensen die er in opgroeiden maakten zich er bewust uit vrij; ze zochten hun heil buiten de kerken. Mensen die de kerkelijke cultuur van buitenaf bekijken begrijpen er maar weinig van, ervaren die als stoffig, benauwd en wereldvreemd.
Binnen de kerken en verschillende christelijke stromingen ontstonden wel vernieuwingen. Theologen ontwikkelden zich, kwamen met andere inzichten naar buiten. Erediensten en liturgische gebruiken werden vernieuwd. Zo ontstond voor sommigen voldoende ruimte om zich binnen de christelijke traditie thuis te blijven voelen; voor anderen betekende dit juist het verlies van onmisbare religieuze gebruiken.
Nieuwe religieuze bewegingen kiezen vaak voor een versimpeling van de religieuze cultuur, om mensen directer aan te kunnen aanspreken. Een versimpeling die volgens anderen resulteert in pure demagogie en een verminking van de kern van de religieuze traditie.
Religieuze behoefte is er volop, behoefte aan zingeving, troost, aan ervaringen dat het leven meer omvat dan enkel de dagelijkse beslommeringen. Waarom komen kerken daarbij amper meer in beeld? Zijn kerkgebouwen niet meer plaatsen waar je boven jezelf uitgetild wordt, iets van het grote geheim ervaart? En waarom is dat zo? |
|
Foto Ian Britton ©www.freefoto.com |
|
“Holy light” ©Foto Daniel van Orbeek
|
|
Deze tijd vormt een nieuwe uitdaging voor kerken en religies. Er wordt scherper dan vroeger bevraagd wat kerken of godsdiensten te bieden hebben. Bovendien zijn er talloze maatschappelijke en politieke conflicten waar een botsing van religies een rol in speelt. De uitdaging voor religieuze leiders is om de angel uit deze conflicten weg te nemen, door de fundamentele erkenning van de gelijkwaardigheid van de verschillende religieuze tradities en door de ontmoeting met andere religies aan te gaan. Wanneer die fundamentele keuze niet wordt gemaakt zullen korte, snelle en meer agressieve religieuze boodschappen gaan domineren. Boodschappen die de onderlinge verschillen vergroten.
Het inzicht dat alle wereldgodsdiensten verschillende gezichten tonen van dezelfde waarheid wint in de samenleving langzaam terrein. Het beeld van de diamant, waar iedere traditie weer een ander facet van vormt wordt gekoesterd. Mensen zoeken uit die verschillende facetten vrijuit de inspiratie waar ze mee verder kunnen. Betekent dit dat er ook een nieuw soort universele religie groeit, of ten minste een hechte samenwerking van verschillende religies? Is “de toekomst der religie” begonnen, zoals Jan Oegema in Trouw schreef, verwijzend naar het boek van Simon Vestdijk? Een nieuw soort vrije religie, verankerd in de mystiek? Een bundeling van bewuste soloreligiositeit afkomstig uit allerlei tradities, met nieuwe religieuze vormen? Of laten we de vormgeving van religie voorlopig liever helemaal achterwege?
Kerken en godsdiensten hebben ook een functie als innerlijk thuis, als spiegel en ijkpunt voor de ziel. Een functie waar maatschappelijk wel degelijk behoefte aan is, al is het op een andere manier dan vroeger. Een omslag in het denken over religie is nodig om de tradities te ontsluiten voor een nieuw publiek, dat net als voorheen op zoek is naar waarheid en licht. Religies moeten zichzelf blijven ijken voor die heilige menselijke zoektocht, anders worden ze obstakels in plaats van een inspiratiebron.
Het is tijd voor een nieuw type kerk, moskee of tempel, met een open opstelling naar andersdenkenden en naar de nood en vragen van mensen in deze tijd. Wat daarvoor de beste formule is blijft een doorlopende zoektocht; deze website bundelt materiaal dat een brug slaat tussen de verschillende wereldgodsdiensten, op dit moment één van de belangrijkste uitdagingen. |
|
Tijdschriften
Boeken
Het mystieke hart Wayne Teasdale, 2001 Universele spiritualiteit in wereldreligies
Vrouwen uit verschillende religieuze tradities over geloven. Zie ook IKON-Live uitzending 24-4-2005
Karen Armstrong, 1993 diverse malen herdrukt
door Jan Jaap de Ruiter, 2005 Wat zeggen de bijbel en de koran over vergeven, mannenliefde, over barmhartigheid, dieren en zondaars?
René van Dijck, 2008 Over verschillen en overeenkomsten tussen de 5 grote wereldreligies
|
|
Onderzoek
God in Nederland 1996—2006
Geloven in het publieke domein, Verkenningen van een dubbele transformatie; Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid 2006
Jongeren en religie, Vrije Universiteit
Civil society en religie, Vrije Universiteit
Studies in Interreligious Dialogue
Expertisecentrum Religie en Samenleving, Forum
Radboud Universiteit Nijmegen
meer literatuur
Het Christendom in evolutie - Anthony Fernando Gratis te downloaden op de website van Stichting Teilhard de Chardin
Toward a Universal Theology of Religion - editor Leonard Swidler, complete boek online.
Sufi Publications Nederlandse uitgaven
De eenheid van religieuze idealen
Onderweg naar harmonie tussen de religies Inge von Wedemeyer
The Message That Comes From Everywhere Gary L. Beckwith
One river, many wells - Matthew Fox Citaat: It is in the deepest message of each faith that we encounter the likenesses. But for this to happen each faith must get to its deepest essence and know its spiritual sources.
Een kerk met nieuwe inzichten Voor 15 euro te bestellen bij de auteur. Zie ook www.interfaithdialoguebasics.be
Over Interreligieuze meditatie in Belgisch Limburg
Overgave aan God - Navolging van Christus een onderzoek naar afstand en nabijheid tussen Islam en Christendom. Francien van Overbeeke-Rippen,
Islam, eerbiedwaardige godsdienst, door Franciscaan Theo Moes
“Alle gelovigen zijn hemelburgers” Interview met Derek Suchard in Trouw |